فصل یکم: شبِ مستیِ روشن
شب بود و بندر آمستردام در پوستینِ مهِ نمناکِ زمستانی پیچیده شده بود. چراغهای روغنیِ خیابان، سایههای لرزانی بر دیوارهای آجریِ کهنه میانداختند، و بوی ماهیِ دودی، قیرِ کشتیها، و گلِ خیسِ سنگفرشها در هوا گره خورده بود. نیمههای شب بود و آدریان واندر ورلد، بیست و یک ساله، موهای کتانرنگِ ژولیده و کتِ پشمینِ کهنهاش را محکم به دور خود پیچیده، از درِ کافهای به نام «سهپای شکسته» بیرون آمد.
چشمهایش اندکی سرخ بود و قدمهایش سنگینتر از همیشه. آبجویِ جو و ادویهای که سه پیمانه از آن را پشت سر هم خورده بود، هنوز در رگهایش میدوید. دوستش، یان، که هیکلی درشت و ریشی انبوه داشت، شانهاش را زد و گفت: «آدریان، باز هم همان حرفها؟ مگر چند بار باید برایت تکرار کنم که ماریکا با آن شاگردِ نانوایِ آنطرفِ میدان قرار گذاشته؟ ولش کن. تو مردِ آهنی نیستی که دلِ همه را ببری.»
آدریان لبخندی زد؛ لبخندی که در آن حسرت و تکبر به هم آمیخته بود. «من دل نمیبرم، یان. من فقط میبینم. میبینم که چطور دلها میروند و میآیند. چطور آدمها نقشه میکشند و نقشهها گم میشوند. این تقصیرِ من نیست که چشمهایم اینقدر... تیزبینند.»
یان خندید و در مه ناپدید شد. آدریان تنها ماند در خیابانِ وارمناسترات، جایی که نردههای فلزیِ پنجرهها چون استخوانهای برهنهی یک نهنگِ کهنه خودنمایی میکردند. نگاهش را به سمتِ کانال دوخت؛ آبِ تاریک و سنگین، با انعکاسِ نوری که از پنجرهای در طبقهٔ بالا میتابید، میلرزید و میدرخشید. او آهی کشید و به سویِ پانسیونِ «خانم فندِبوس» به راه افتاد.
پانسیون در کوچهای باریک پشتِ کلیسایِ قدیمی قرار داشت. خانم فندِبوس، بیوهزنی شصتساله با عینکی که روی نوکِ بینیاش تعادل برقرار میکرد، همیشه یک شمع روشن در راهرو میگذاشت تا مستاجرانِ دیررس، بینیِ خود را به درِ اتاقشان نزنند. آدریان درِ چوبیِ سنگین را باز کرد، صدایِ جیرجیرش در سکوتِ شب پیچید، و با احتیاط از پلههای مارپیچ بالا رفت. اتاقش در انتهای راهرو، کوچک و ساده بود: تختِ آهنی، میزی که با کتابهای ریاضی و نقشههای دریایی پوشیده شده، و یک پنجرهٔ باریک که به حیاطِ خلوتِ پشتِ ساختمان باز میشد.
خود را روی تخت انداخت و به سقفِ چوبی خیره شد. ذهنش، آنچنان که همیشه میکرد، شروع به ورقزدنِ اتفاقاتِ روز کرد: زنِ میوهفروش که با شوهرش دعوا کرده بود، شاگردِ قصاب که انگشتش را با چاقو بریده بود، ملوانِ مستی که از عرشهٔ کشتی به پایین افتاده بود و کسی جز آدریان متوجهِ زخمِ عمیقِ پایش نشده بود. آدریان همانجا رفته بود و با پارچهای تمیز زخم را بسته بود و به ملوان گفته بود: «تا سه روز پا را خیس نکن. و اگر تب کردی، به عرشه نرو.» ملوان با چشمانِ حیرتزده نگاهش کرده بود، انگار که آدریان از رویِ ستارهها خوانده بود که او مجروح شده.
«همیشه همین است،» با خودش زمزمه کرد. «همهٔ دنیا میروند و من میبینم. میبینم که چطور زندگی، بیآنکه اجازه بگیرد، لباسِ آدمها را عوض میکند.»
و فردا، یک صبحِ تازهٔ دیگر، با همان روزمرگیِ سالهای اخیر. ساعتِ پنج، صدایِ زنگِ کلیسا او را بیدار میکرد؛ میرفت به میدانِ میوه و ترهبار، جایی که گاریهای پر از سیب، هویج، و شلغم از روستاهایِ اطراف میرسیدند. او و سه مردِ دیگر، بارِ سنگین را از گاری به دکهها میبردند، و از دکهها به انبارهایِ زیرزمینی. سپس نوبتِ میدانِ ماهیفروشان بود: بویِ ماهیِ تازه و نمکِ دریا، صدایِ چاقوها که فلسها را میتراشیدند، و گربههایی که دورِ پایِ آدم میچرخیدند. آدریان با قامتی استوار، ماهیهایِ بزرگ را روی شانه حمل میکرد و میبرد به سراغِ مشتریانی که معمولاً در کشتیهایِ پهلوگرفته در اسکله، منتظرِ محموله بودند.
او این کار را چهار سال بود که میکرد؛ از شانزده سالگی، وقتی پدرش که ملوانِ کشتیهایِ شرقی بود، در یکی از سفرها به تبِ گرمسیری مبتلا شد و دیگر بازنگشت. مادرش نیز یک سال بعد، بر اثرِ همان اندوهی که در تمامِ خانه سایه انداخته بود، آرام آرام پژمرد و رفت. آدریان، نوجوانی که عاشقِ ریاضی و نقشهکشی بود، ناچار شد مدرسه را رها کند و برایِ لقمهٔ نان، بارکش شود. اما هر شب، پس از بازگشت از کار، کتابهای پدرش را باز میکرد: «اصولِ مثلثاتِ کروی» و «دریانوردیِ عملیِ خلیجِ فارس». او ریاضیات را با اشتیاقی سوزان میآموخت، و در دانشگاهِ شهر، که به رویِ کارگرانِ باسواد باز بود، در کلاسهای شبانهٔ هندسه و اخترشناسی شرکت میکرد. استادش، پروفسور دِ ویت، یک بار به او گفته بود: «آدریان، تو ریاضی را چون شعر میفهمی. اما شعر را چه میفهمی؟»
آدریان در پاسخ گفته بود: «شعر، قاعدتاً، تلاشِ بشر برایِ اثباتِ چیزهایی است که اثباتپذیر نیستند. من اثباتناپذیرها را هم حساب میکنم.»
و حالا، با این حسابهایِ اثباتناپذیر، روی تخت دراز کشیده بود و به پرندهای فکر میکرد که... نه، هنوز آن پرنده را ندیده بود. آن پرنده قرار بود فردا، در سحرگاهِ دوشنبه، زندگیِ او را زیر و رو کند.
✧ نکتۀ تحلیلی برای مخاطب خاص: این داستان تنها یک سرگرمی نیست. آدریان نمادِ انسانِ مدرنی است که میانِ عشقِ از دسترفته و اشتیاقِ علمیِ خود، در جستجویِ هویت است. فضایِ آمستردامِ قرنهای پیشین، بستری برای روایتی است که شما را وادار میکند به نقشِ سرنوشت و انتخاب در زندگیِ خود بیندیشید.
